سيد علي اكبر قرشي
33
قاموس قرآن ( فارسي )
بقول بعضى نون آن زايد و اصل آن از شاط يشيط است و آن بمعنى هلاكت يا شدت غضب است ( نهايه ) ولى محققين اين قول را قبول ندارند . آنگاه آن را شيطان معروف و بمعنى هر متمرّد و طاغى گرفتهاند اعمّ از آنكه از جنّ باشد يا انس يا جنبندگان . به نظر نگارنده : شيطان وصف است نه اسم خاص آن روح شرير و بمناسبت دورى از خير و از رحمت حق تعالى وصف شيطان بر او اطلاق شده است چنان كه نظير اين كلمه در « بلس - ابليس » گذشت و توصيف آن با رجيم ( مطرود ) شاهد اين مطلب است . شيطان از ملائكه است يا از جن ؟ صريح آيهء * ( وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّه » ) * كهف : 50 آنست كه شيطان از نوع جنّ است و رواياتى در اين باره نقل شده است از جمله در تفسير عياشى ذيل آيهء 34 بقره از حضرت صادق عليه السّلام نقل شده : جميل بن درّاج از آنحضرت پرسيد آيا ابليس از ملائكه بود يا كارى از آسمانرا عهده دار بود ؟ فرمود : از ملائكه نبود و كارى از آسمانرا مباشرت نداشت . از جنّ بود در ميان ملائكه . فرشتگان چنان ميدانستند كه او از آنهاست . خدا ميدانست كه از آنها نيست چون به سجده مأمور شد از او واقع شد آنچه واقع شد . در مجمع ذيل آيهء 34 بقره از شيخ مفيد رحمه اللَّه نقل شده كه گويد : او از جنّ بود و از ملائكه نبود در اين باره از ائمهء هدى عليهم السلام روايات متواتر نقل شده و اين قول مذهب اماميّه است ( تمام شد ) . از طرف ديگر ظهور استثناء در آيهء * ( « وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ . . . » ) * بقره : 34 . و آيات ديگر كه اين سياق را دارند . آن است كه او از ملائكه بود و گرنه دستور به او شامل نميشد و جائى براى عتاب و طرد نداشت و حق داشت كه بگويد خطاب شامل من نبود . در خطبهء 190 نهج البلاغه صريحا